Inleiding
Het sociaal domein staat voor een uitdagende transformatie. In dit hoofdstuk wordt een meerjarenperspectief voor die transformatie weergegeven. In essentie gaat het daarbij om de beweging van zorg naar gezondheid (zie ook hoofdstuk 1). Daarmee bedoelen we minder achteraf investeren als het al mis is gegaan en meer versterken van het gewone leven. Vanuit het perspectief op rondkomen betekent dat van financiële hulpverlening naar versterken financiële basis. Vanuit het perspectief voor ontwikkelen betekent dat van jeugdhulp naar versterken pedagogische basis. In deze transformatie is de leefwereld vanuit de inwoner het vertrekpunt.
Aan deze transformatie liggen een aantal landelijke notities en akkoorden ten grondslag (zoals Elementen van Basisdienstverlening voor schuldhulp, Hervormingsagenda jeugd, Toekomstscenario Jeugd en Gezin, Integraal Zorgakkoord, Gezond en Actief Leven Akkoord, Woonzorgakkoord, Sportakkoord). De transformatie dient plaats te vinden binnen de wettelijke kaders van Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening, Jeugdwet, Participatiewet, Wet Publieke Gezondheid, Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Zorgverzekeringswet en Wet Langdurige Zorg.
Rol Sedna transformatie
Het realiseren van de transformatie binnen het sociaal domein en in andere domeinen (zorg, onderwijs, werk, economische en fysiek domein) vraagt van Sedna ontwikkelruimte om aan deze transformatie bij te kunnen dragen, met name om bij te kunnen dragen aan de ontwikkeling van beleid en het invullen van het strategisch partnerschap. Daarnaast is er ruimte nodig voor uitvoerende medewerkers van Sedna om binnen de reguliere werkzaamheden te kunnen experimenten en ontwikkelen volgens de bedoeling van de transformatie.
Sedna gaat de komende jaren haar dienstverlening samen met gemeente en partners door ontwikkelen met aandacht voor:
Verschuiving van inzet op individuele inwoners naar versterken van groepen inwoners
De sociale basis met de pedagogische kracht, informele zorg, zelfredzaamheid en samenredzaamheid zijn thema's die volop in de belangstelling staan. Zoals beschreven in hoofdstuk 1 vereist de beweging van zorg naar gezondheid een krachtige samenwerking van het sociale domein met andere domeinen. De verwachtingen vanuit diverse, landelijke akkoorden ten aanzien van het versterken van het sociaal domein zijn daarbij hoog. Een krachtige sociale basis is niet vanzelfsprekend. In Emmen is het sociaal werk in de afgelopen jaren meer gericht geweest op inzet op individuele inwoners. Dit is ten koste gegaan van inzet op het versterken van netwerken en krachtiger maken van buurten en wijken. Er is verschuiving van focus nodig van inzet op individuele inwoners naar inzet op het versterken van groepen inwoners, het sociale weefsel in buurten en wijken. Dit vraagt van Sedna om ‘present’ te kunnen zijn in de wijken en dorpen.
Normaliseren en verdragen en vertragen
De noodzaak van de beweging van zorg naar gezondheid komt niet alleen voort uit het tekort aan professionele krachten. Normale ‘levensvragen’ worden geframed als een zorgvraag en worden beantwoord met een zorgaanbod waarbij zorg verlenen niet altijd de beste oplossing is. Dit geldt zowel voor jeugdzorg als voor volwassenen- en ouderenzorg. Het tweede leidende principe van het beleidskader ‘Erbij horen en meedoen in Emmen!’ is daarom ook het normaliseren en uitgaan van mogelijkheden. De focus ligt dan niet meer op ‘Wat heeft iemand?’ maar op ‘Wat heeft iemand nodig?’. We gaan uit van ‘matched care’ (de juiste ondersteuning bij de juiste vraag) en het betrekken van de context waarin de inwoner zich bevindt. Dit vraagt van Sedna stevige inzet op het versterken van de sociale basis zodat de inwoners in Emmen beter in staat zijn om te kunnen verdragen en vertragen.
Zolang de vraag vanuit inwoners blijft om zorg in te zetten en vanuit zorgorganisaties nog steeds de toegang naar zorg geboden wordt, is het voor Sedna lastig om een rol te nemen in deze transformatie. Sedna heeft ontwikkelruimte nodig om vaardiger te worden in het samenwerken met andere organisaties, en om draagvlak bij inwoners te krijgen dat er andere aanpakken nodig zijn dan een zorgaanbod. Er moet minder focus komen op het oplossen van klachten en problemen, maar meer aandacht voor het versterken van krachten en mogelijkheden.
Kansengelijkheid
Bepaalde groepen inwoners hebben meer dan gemiddeld te maken met uitdagingen in het leven. Kansen voor rondkomen, ontwikkelen en goed voelen zijn niet voor alle groepen inwoners gelijk. Sommige groepen inwoners zijn daardoor extra kwetsbaar en krijgen (potentieel) minder kansen. Sedna zal samen met de partners bewust ongelijk moeten investeren om kansengelijkheid te realiseren. Gezamenlijk moet er gewerkt worden aan het uitgangspunt dat het niet uit moet maken waar je opgroeit. Iedereen moet gelijke kansen krijgen om zich zo goed mogelijk te ontwikkelen.
Gebiedsgericht werken – gebiedsnetwerken
Passend bij het beleidskader zal er de komende jaren meer focus aangebracht worden op de inzet in de verschillende gebieden, dorpen en wijken. Op basis van data (sociaal maatschappelijke vraagstukken en de sociaaleconomische status), signalen en ervaringen van medewerkers en vrijwilligers in de gebieden en de behoefte van de inwoners dient een meer gerichte inzet in bepaalde gebieden, dorpen wijken tot stand te komen. Waarbij het gaat om ongelijk investeren voor gelijke kansen maar ook om de effectiviteit van interventies. Vanuit de vraag: 'Sluiten we goed aan op wat er echt speelt in de (dynamische) samenleving?' En als vervolgvraag: 'Wat moeten we vasthouden, versterken, vernieuwen of loslaten?' Met als insteek dat, waar verschillende signalen of thema's spelen op individueel gezinsniveau, deze waar mogelijk vertaald worden naar een collectieve aanpak op buurt/wijkniveau.
Diversiteit vraagt om goede landing in de wijk
Inwoners van onze wijken en dorpen hebben een steeds meer diverse achtergrond. Mensen wonen vaker en langer zelfstandig thuis; mensen met dementie, mensen met psychische uitdagingen en mensen met een lichamelijke beperking. Er is toenemende aandacht voor zichtbaarheid en acceptie van LHBTI-inwoners. Er zijn vaker mensen met een meer cultureel diverse achtergrond, waarbij ook beheersing van de Nederlandse taal een uitdaging kan zijn. De verwachting is dat de ongeveer duizend vluchtelingen uit Oekraïne voor langere tijd in Emmen zullen blijven. Dit vraagt dat voorzieningen (fysiek en sociaal) toegankelijk zijn voor deze diversiteit aan inwoners. Zodat inwoners zich welkom voelen, uitgenodigd worden om deel te nemen aan activiteiten die ook bij hen passen en sociale contacten kunnen opbouwen, samen te vatten onder sociale participatie of ‘een zachte landing in de wijk’.
Verbindende rol
De maatschappelijke opgaven kunnen niet door een organisatie afzonderlijk opgepakt worden maar vragen om inzet vanuit een gezamenlijke gerichtheid. Bij activiteiten die door verschillende organisaties opgepakt kunnen worden vraagt dit om afstemming en afspraken maken. Dit betekent voor Sedna het afstoten van taken en activiteiten die minder aansluiten bij de preventieve rol, zodat er meer ruimte beschikbaar komt om in te zetten op preventie. Er is ruimte nodig is om gezamenlijke werkwijzen te kunnen implementeren zoals gebiedsnetwerken. Het vereist menskracht bij Sedna om te kunnen verbinden met het sociale domein (bijvoorbeeld de rol in de huidige fase van de ontwikkeling van gebiedsnetwerken) en tussen het sociale domein en de andere domeinen (zoals deelname aan kernteams Integrale ouderenzorg en inzet in de 5 ketenaanpakken, Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Overgewicht kinderen, Gecombineerde Leefstijl Interventie en vitaal ouder worden en deelname aan een financieel netwerk).
Daarbij blijft Sedna vanuit haar rol, samen met o.a. Stichting de Toegang en (jeugd) hulpaanbieders, onderdeel uitmaken van de beweging om inzicht te krijgen in de behoefte van het kind/de ouder, het effect van de geboden interventie en het moment van opschalen en afschalen. Dit met als voorwaarde dat deze investering bijdraagt aan de uitgangspunten en transformatiedoelen van de Jeugdwet.
Lokaal en regionaal
De transities die gaande zijn spelen niet alleen lokaal maar ook regionaal. Dit geldt onder andere voor Gezonde Marke (Drentse samenwerking IZA, inwoners van 18 jaar en ouder), Hervormingsagenda jeugd (regionale samenwerking inwoners onder de 18 jaar), Regionale woonzorgvisie en woonzorgakkoord (in BOCE verband). In al deze regionale samenwerkingen is het welzijnswerk ook een partner. De Tintengroep (en daarmee ook Sedna) heeft vertegenwoordiging samen met de andere welzijnsorganisaties in Drenthe gebundeld. Het lokale en regionale speelveld zijn nu nog gescheiden werelden. Hierin is het de uitdaging voor Sedna en gemeente Emmen om te komen tot afspraken waarbij de lokale en de regionale situatie goed met elkaar verbonden zijn.
Ontwikkelproces voor transformatie
Transformatie inpassen in reguliere werkzaamheden en ontwikkelruimte
Bovenstaande transformatie vraagt om ‘anders denken en anders doen’. Dit vraagt inspanningen om in de reguliere werkzaamheden deze transformatie in te bedden. Dit is tot een bepaalde mate mogelijk binnen het huidige reguliere werken. ‘Anders denken en anders doen’ vraagt ook om experimenteer- en ontwikkelruimte om vervolgens de geleerde lessen weer in te kunnen bedden in het reguliere werken. Voor de inbedding in het regulieren werken en het experimenteren en leren is ontwikkelruimte binnen Sedna en in de samenwerking met partners nodig.
Om de beoogde transformatie te kunnen realiseren is het belangrijk dat financiële afspraken op hoofdlijnen gemaakt worden. Met ruimte om in afstemming bij te buigen op basis van de PDCA-cyclus. Dit vraagt om een wijze van registeren die bijdraagt aan deze PDCA-cyclus. Sedna start met ingang van 1 januari 2025 met een andere inrichting van het registratiesysteem, dit is een kans om dit meteen op te pakken vanuit de beoogde transformatie.
Het vrijmaken van middelen voor ontwikkelingsruimte vraagt om een integrale financiële verkenning. Het vereist financieel ‘ontschotten’ en het verkennen van mogelijkheden om middelen die nu ingezet worden voor ‘achteraf repareren’ te verschuiven naar inzet op preventie.
Procesafspraken
Met het komen tot de meerjarige werkafspraken voor Sedna zijn de gemeente Emmen en Sedna een andere samenwerking aangegaan. Conform het beleidskader ‘Erbij horen en meedoen in Emmen!’ is dit samenwerking vanuit strategisch partnerschap op basis van gezamenlijke maatschappelijke opgaven.
Dit vraag om procesafspraken met aandacht voor:
- Gelijke taal (gemeente, Sedna en andere partners);
- Meer outcomegericht (in plaats van focus op welke interventies uitvoeren en welke functionarissen/ formatie);
- Inrichting van gezamenlijk doen op basis van kort cyclische monitoring, volgen van het doen en zonnodig bijsturen (PDCA op basis van data, duiden, dialoog, doen);
- Faciliteren dat gemeente, Sedna en andere partners elkaar zien en treffen.
Financiële bijdrage; in de begrotingssubsidie wordt voor dit doel een bedrag van € 200.000 aangevraagd. Zie voor de volledige subsidie aanvraag hoofdstuk 7 (bijlage 6).