Hoe een persoon die écht luisterde het verschil maakte voor Jami
Het is vroeg in de ochtend wanneer Jami op haar fiets stapt richting school. Terwijl ze door de frisse lucht fietst, dringt het ineens tot haar door: ze heeft zich al een hele week goed gevoeld. Geen donkere gedachten. Geen constante strijd in haar hoofd. Gewoon… rust. Eenmaal aangekomen op school loopt ze met tranen in haar ogen het lokaal binnen. Haar docent kijkt haar aan en ziet direct dat er iets is. "Wat is er?" vraagt ze. Jami glimlacht voorzichtig. "Ik voel me al een week goed."
De docent hoeft niet lang na te denken. "Haal maar wat lekkers. Dit gaan we vieren."
Voor veel mensen is je een week goed voelen vrij normaal, maar voor Jami voelde het als een overwinning van levensgroot formaat. Nu is ze 24 jaar en werkt ze zelf als ervaringsdeskundige in het jongerenwerk bij Welstad. Ze woont zelfstandig in Stadskanaal, houdt van kunst, films en musea en helpt ook jongeren die worstelen met dezelfde gevoelens die zij ooit had. "Ik weet hoe zwaar het kan voelen," zegt ze. "En juist daarom wil ik er voor anderen zijn."
Van buiten leek alles normaal
Jami groeit op in een liefdevol gezin. Samen met haar ouders en broer. Op school heeft ze een leuke groep vriendinnen. "Wij waren eigenlijk het perfecte gezin op papier, gewoon normaal. Fijn ook." Terwijl ze probeert mee te doen met het gewone leven, speelt zich in Jami jarenlang iets duisters af. Depressieve gevoelens steken de kop op als ze nog jong is en blijven groeien. "Ik was heel goed in verbergen. Tenminste, dat dacht ik zelf." Er met iemand over praten, op school of thuis, dat kan ze niet. Want wat als ze zich zorgen gaan maken. Haar ouders trots houden is het meest belangrijke voor de kleine Jami. En zo houdt ze alles opgesloten, tot dat ene schoolreisje naar Berlijn.
Tijdens de reis kreeg ze ruzie met haar beste vriendin. Achteraf bleek het vooral een misverstand, maar voor Jami voelt het alsof alles instort. Docenten merken dat er iets speelt en gaan met haar in gesprek. En dan komt alles eruit. ‘Ik zei dat ik het leven niet meer zag zitten. Dat ik soms dacht dat ik er niet meer wilde zijn.’ Het masker is afgevallen. Een dag later, samen met haar moeder spreekt ze haar mentor op school. De huisarts wordt gebeld, hulpverlening start op. Toch voelt dat moment voor Jami niet alleen als opluchting. ‘Aan de ene kant was ik blij dat ik mezelf niet meer hoefde te verbergen. Maar aan de andere kant schaamde ik me enorm. Ik wilde juist niet dat mijn ouders dit van me zagen.’ Wanneer haar moeder vraagt hoe het écht gaat, lukt het de jonge Jami niet om eerlijk te vertellen wat ze voelt.‘ Dan zei ik: goed. Maar eigenlijk wilde ik zeggen dat het helemaal niet goed ging. Alleen wilde ik haar dat verdriet niet geven.’
Een lange zoektocht naar hulp
Wat volgde was een jarenlange tocht langs hulpverleners, behandelaren en instanties. Meer dan 28 hulpverleners ziet ze in totaal. "Voor mij voelde dat bijna normaal, omdat ik niets anders kende." Toch voelt ze zich lang niet altijd begrepen. Soms juist het tegenovergestelde. "Ik kreeg vaak te horen: “Je bent te jong om zo moe te zijn.” Of: “Je bent te jong om levensmoe te zijn.”’ Opmerkingen die pijnlijk zijn en haar aan zichzelf laten twijfelen. "Als zelfs hulpverleners zeggen dat wat jij voelt niet klopt, dan ga je geloven dat jij misschien het probleem bent.’ Sommige momenten uit die periode draagt ze nog altijd met zich mee. Zoals de keer dat een psychiater zei dat hij haar suïcidale gedachten niet geloofde “omdat ze nog geen poging had gedaan”. "Dat soort uitspraken blijven in je lijf zitten" benadrukt Jami.
Op school voelt ze zich vaak alleen staan. Wanneer ze emoties deelt of eerlijk zegt hoe slecht het gaat, wordt ze meestal naar huis gestuurd. ‘Terwijl dat juist bevestigde waar ik bang voor was: dat ik nergens echt mocht zijn. Ik had begrip nodig. Gewoon iemand die zei: ik geloof je.’ De steun van haar moeder betekent veel; zacht waar het kan, strijdvaardig wanneer dat nodig is. Zodat Jami het niet allemaal alleen hoeft te dragen. ‘Mijn moeder bleef zeggen: we gaan kijken wat wél helpt.’ En dat heeft ze waargemaakt.
Het kantelpunt: gelijkwaardigheid zonder bewijslast
Het echte kantelpunt komt onverwacht, op een moment dat Jami begeleid woont en de behandeling door haar psycholoog is gestopt, want het lijkt de goede kant op te gaan. Maar niet veel later zakt Jami opnieuw diep weg. Op dat moment is het haar moeder die onverschrokken verder zoekt en een nieuwe kans ontdekt. Ze appt Jami “Ik heb iets gevonden in Groningen. Misschien moet je daar eens kijken.”
Binnen een week zit Jami tegenover een ervaringsdeskundige die naar haar verhaal luistert. "Ik kon zeggen: hier kom ik niet doorheen." En zij zei: “Dat herken ik.” Dat kleine zinnetje veranderde alles. Niet omdat die vrouw haar problemen oplost, maar omdat Jami zich voor het eerst echt gezien voelt. "Je voelt wanneer iemand iets echt heeft meegemaakt," zegt ze. "Er ontstaat gelijkwaardigheid." Voor het eerst hoeft ze niet meer te bewijzen hoe slecht het gaat of uit te leggen waarom simpele oplossingen soms onmogelijk voelen. "Ik dacht ineens: ik ben niet alleen. En ik ben ook niet gek."
Wat haar vooral helpt, is dat de ondersteuning laagdrempelig is. Gewoon iemand die er is.
De kracht van normaliseren
Volgens Jami zit daar precies de kracht in de hulp aan jongeren. Dat ze niet direct worden gezien als een dossier of als hun diagnose, maar als mens. "Soms hoef je niet meteen iets op te lossen. Soms moet iemand gewoon voelen dat hij mag bestaan met alles wat er op dat moment is." Een docent die blijft luisteren. Een moeder die blijft vragen. Een ervaringsdeskundige die zegt: ik snap wat je bedoelt.
"Je hoeft echt niet altijd het perfecte antwoord te hebben," zegt ze. "Luisteren en zeggen: “Dat klinkt zwaar”, kan al zoveel doen. Goed bedoelde oplossingen aandragen helpt dan niet. Ga wandelen, ga sporten, het klinkt allemaal zo logisch. Maar als je zo diep zit, denk je daar niet aan. Mijn keuzes voelden toen als: in bed blijven, mezelf pijn doen of erger." Proberen te begrijpen wat er onder gedrag zit, dat betekent veel. "Mensen doen dingen niet expres. Vraag waarom iemand iets doet, in plaats van meteen te oordelen of een oplossing aan te dragen."
Die benadering neemt ze nu zelf mee in haar werk als ervaringsdeskundige in het jongerenwerk. Op straat, in het jongerencentrum of tijdens een spontaan gesprek ontstaat vaak al contact voordat er formele hulp nodig is. En juist dat maakt verschil. "Als jongeren je al kennen, wordt het makkelijker om iets te vertellen wanneer het niet goed gaat."
Langzaam weer ruimte voelen
Terug naar de weg omhoog voor Jami. Stap voor stap begon ze weer ruimte te voelen om te leven in plaats van alleen te overleven. Ze kan terecht bij Route Rubicon, een plek waar jongeren die zijn uitgevallen in het reguliere onderwijs op een laagdrempelige manier hun opleiding kunnen vervolgen. ‘Als het even niet ging, kon je daar praten. Er was begrip.’ Voor het eerst voelt ze dat haar mentale gezondheid belangrijker mag zijn dan presteren. ‘Als een jongere denkt: ik wil niet meer leven, dan moet je het niet eerst over die toets hebben,’ zegt ze. ‘Zorg eerst dat iemand er morgen nog is.’ Het gaf haar de ruimte om opnieuw vertrouwen op te bouwen. In zichzelf. In anderen. En voorzichtig ook in de toekomst.
Van geholpen worden naar er zijn voor anderen
Op Route Rubicon ontmoette ze ook een stagiaire die de opleiding tot ervaringsdeskundige volgde. "Ik dacht meteen: dit lijkt me mooi werk." Na een gedegen opleiding zet ze nu haar ervaringen in om andere jongeren te ondersteunen. "Wanneer ik een eigen ervaring deel zie ik echt soms een last van hun schouders vallen. Dat is precies wat ik zelf ooit ook voelde. Wat die ervaringsdeskundige voor mij was, dat hoop ik nu voor anderen te kunnen zijn."
Ze merkt dat haar ervaringen anderen helpen om gedrag beter te begrijpen. Jongeren, maar ook collega’s. "Ik kan uitleggen waarom iets logisch voelt voor iemand die mentaal vastloopt. Dat betekent niet dat gedrag altijd goed is, maar wel dat er vaak iets onder zit." En soms raakt haar werk haar nog steeds diep. "Ik word ook nog verdrietig van wat ik heb meegemaakt. En dat mag. Je hoeft niet blij te zijn met hoe zwaar het was."
Bijen vliegen gewoon
Op haar arm staat een tatoeage van een bij. "Wetenschappelijk gezien zijn bijen eigenlijk te dik om te vliegen," vertelt ze lachend. "Maar bijen weten dat niet, dus ze vliegen gewoon. Als ik objectief kijk naar alles wat er gebeurd is, had ik hier eigenlijk niet meer moeten zijn. Het was zo zwaar. Maar toch ben ik gebleven." Vandaag helpt ze jongeren die soms op precies hetzelfde punt staan als waar zij ooit stond. Het bewijs dat echte aandacht levens kan veranderen. "Je hoeft niet altijd iets op te lossen," zegt Jami. "Soms moet iemand gewoon voelen: ik mag er zijn."
“Je hoeft het niet alleen te dragen”
Het verhaal van Jami laat zien hoe belangrijk laagdrempelige ondersteuning is. Niet iedere jongere durft meteen hulp te vragen of past direct binnen bestaande systemen. Maar bijna iedere jongere heeft behoefte aan iemand die oprecht kijkt, luistert en vraagt naar hoe het écht gaat. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, benadrukt Jami "Het kost soms weinig moeite. Luisteren. Een vraag stellen. Zeggen: Dat is ook niet fijn. Dat kan al zoveel betekenen. We verwachten zoveel van jongeren. Terwijl ze soms vooral iemand nodig hebben die zegt: je hoeft dit niet alleen te dragen."
Ons werk voor jeugd en jongeren
Jongerenwerk speelt een onmisbare rol in het leven van jongeren die (tijdelijk) zoeken naar richting, vertrouwen en een plek waar ze zichzelf mogen zijn. Door aanwezig te zijn in hun leefwereld -op straat, op school of online – bouwen jongerenwerkers duurzame relaties op en bieden zij steun op momenten die ertoe doen. Bijvoorbeeld door te helpen bouwen aan zelfvertrouwen, talenten te ontwikkelen en te voorkomen dat problemen escaleren. Of ondersteunen in jongerenparticipatie: jongeren worden actief betrokken bij het meedenken, meebeslissen en vormgeven van activiteiten en beleid dat hen raakt. Zo ervaren zij eigenaarschap en groeit hun zelfvertrouwen en maatschappelijke betrokkenheid. Meer weten over deze inzet in de praktijk? Kijk dan eens hier!