Groningen wijst de weg met Welzijn op Recept

In de provincie Groningen voltrekt zich een stille revolutie in de zorg. De afstand tussen het sociale en medische domein wordt overbrugd. Huisartsen, welzijnsorganisaties, gemeenten en zorgverzekeraar Menzis hebben de handen ineen geslagen voor een integrale, provinciebrede aanpak van Welzijn op Recept. Een aanpak waarin de mens centraal staat – niet de klacht. Groningen is de eerste provincie in Nederland waar Welzijn op Recept structureel is uitgerold bij álle huisartsen. Wat begon als een versnipperd initiatief, is nu een stevig fundament voor de komende dertig jaar. Wat kunnen andere regio’s hiervan leren?

Samen sterk: de rollen van betrokkenen bij Welzijn op Recept in Groningen

Het succes van Welzijn op Recept in de provincie Groningen is geen toeval. Achter deze unieke provinciale samenwerking staan gedreven professionals uit verschillende domeinen, die gezamenlijk de brug slaan tussen zorg en welzijn. Ieder vanuit een eigen rol, maar met één gemeenschappelijk doel: inwoners helpen aan meer gezondheid en welzijn, met minder onnodige medicalisering.

Roelinda Bos -DokNoord: visie vanuit de huisartsenpraktijk

Als coördinator ggz en jeugdzorg bij regionale huisartsenorganisatie DokNoord en mede-initiatiefnemer van het regioproject, bracht Roelinda Bos de signalen van huisartsen en de behoefte aan een andere aanpak vroegtijdig op de agenda. Zij was een belangrijke stem bij het opstellen van regionale afspraken en het borgen van continuïteit. Ook was ze nauw betrokken bij de scholing van honderden huisartsen via webinars. Vanuit haar rol hield zij de verbinding met de eerstelijnszorg én met welzijnsorganisaties en gemeenten in het oog.

Monique Eissens – Tintengroep: structureel denken en durven

Monique Eissens, directieadviseur bij Tintengroep, leverde een cruciale bijdrage aan de inhoudelijke en bestuurlijke vormgeving van Welzijn op Recept. Zij was een belangrijke stem bij het opstellen van regionale afspraken en het borgen van continuïteit. Eissens bracht het perspectief van het sociaal werk in met het besef dat structuur, uniformiteit én lokaal maatwerk elkaar niet uitsluiten, maar juist versterken.

Jennifer Bakker – Tintengroep: bruggenbouwer in uitvoering

Projectmanager en regiocoördinator Welzijn op Recept Jennifer Bakker nam het stokje over van Monique. Zij vervult een sleutelrol in het vertalen van afspraken naar de praktijk / in de implementatiefase. Dit doet zij namens alle sociaal werkorganisaties van Groningen en met de komst van Nij Begun ook de drie Noord-Drentse sociaalwerkorganisaties (Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo)

De noodzaak werd zichtbaar

Groningse huisartsen zagen steeds vaker mensen op het spreekuur met psychosociale klachten: eenzaamheid, stress, rouw of financiële zorgen. “Klachten die niet medisch zijn, maar wel veel impact hebben op het dagelijks leven,” vertelt Roelinda Bos, coördinator ggz en jeugdzorg bij DokNoord en één van de trekkers van het project. “Als huisarts kun je daar vaak weinig aan doen” vervolgt ze. “Je weet dat er iets anders nodig is, maar de juiste hulp was niet altijd beschikbaar of zichtbaar. Dat moest echt anders.” Volgens Bos is juist de samenwerking de kracht van de Groningse aanpak: “We hebben niks nieuws bedacht, maar het beste uit de regio gecombineerd. Het doel was helder: welzijnscoaches zijn er voor iedereen in de provincie, of je nou in de stad of Winschoten woont.”

Eén provincie, één plan

Tien Groningse gemeenten, tien welzijnsorganisaties, regionale huisartsenorganisatie DokNoord en zorgverzekeraar Menzis sloegen de handen ineen en ontwikkelden samen een regiobrede aanpak. Ze legden dit in 2024 vast in regionale samenwerkingsafspraken en verbonden zich aan een langetermijnfinanciering van dertig jaar vanuit het aardbevingscompensatieprogramma Nij Begun. Jaarlijks is er 7,5 miljoen euro beschikbaar voor Welzijn op Recept.

“Het zou zonde zijn als elke gemeente of huisarts iets anders zou gaan doen,” zegt Monique Eissens, directieadviseur bij de Tintengroep en mede-trekker van de aanpak. “Dan krijg je een wildgroei van initiatieven, en dat helpt de inwoners niet. Juist door duidelijke afspraken te maken over hoe we samenwerken, wie waar verantwoordelijk voor is, en hoe we verwijzen via ZorgDomein, houden we het overzichtelijk én effectief.” “Als je wilt dat mensen anders gaan samenwerken, moet je het ze ook makkelijker maken,” zegt Jennifer Bakker. “Met duidelijke werkafspraken, visuele ondersteuning en tijd voor overleg zorgen we ervoor dat het niet bij goede bedoelingen blijft, maar dat Welzijn op Recept echt landt in het dagelijks werk.”

Bos ziet Welzijn op Recept niet alleen als een nieuwe manier van werken, maar als een verbindende schakel: “Ik zie het als het cement tussen het medisch en sociaal domein. Door structureel overleg tussen huisarts en welzijnscoach bouwen we aan vertrouwen en wederzijds begrip. Daarin ligt een basis voor toekomstige uitbreiding van de samenwerking. We hebben samen deuren opengezet.” Welzijn op recept is geen doel op zich, maar een middel om in de toekomst blijvend samen te werken tussen het medische- en het sociale domein.

Volgens Eissens vroeg het traject ook bestuurlijke moed. “De gemeenten moesten zich verbinden aan een inspanningsverplichting voor de lange termijn, terwijl de financiering in 2025 afliep. Dat vonden sommigen spannend. Maar dankzij het vertrouwen in de aanpak, en het gedeelde doel om inwoners écht te helpen, is het toch gelukt.”

1. Zorg voor een provinciale of regionale aanpak

Eén van de krachtigste lessen uit Groningen is: organiseer het groot en samen. Door op provinciaal niveau afspraken te maken tussen alle gemeenten, huisartsenorganisaties, welzijnsorganisaties en de zorgverzekeraar, ontstaat er duidelijkheid voor iedereen die met Welzijn op Recept werkt. Of je nu huisarts bent in de stad of op het platteland – de route naar een welzijnscoach is hetzelfde. Dit voorkomt ongelijkheid (postcodegeluk) én versnippering van werkwijzen. Bovendien maakt het het makkelijker om financiering te regelen en beleidskeuzes op elkaar af te stemmen.

2. Investeer in gezamenlijke taal en samenwerking

Een huisarts en een welzijnscoach hebben vaak verschillende perspectieven, opleidingen en werkculturen. Dat kan samenwerking in de weg staan. In Groningen is dit ondervangen door structureel overleg in te bouwen én door scholing aan te bieden waarin beide werelden elkaar leren begrijpen. Via een gedeelde toolbox, webinars en terugkerende afstemming leren professionals elkaars taal spreken. Deze verbinding is essentieel voor het slagen van Welzijn op Recept. Want pas als je elkaar echt begrijpt, kun je effectief samenwerken rondom de inwoner.

3. Regel structurele en langdurige financiering

Veel mooie initiatieven stranden zodra tijdelijke subsidie wegvalt. Groningen heeft dat anders aangepakt. Dankzij het aardbevingscompensatieprogramma Nij Begun is Welzijn op Recept voor maar liefst dertig jaar financieel geborgd. Die langetermijnzekerheid geeft rust om te investeren in mensen, kennis en samenwerking. In andere regio’s ligt zo’n langetermijnfonds misschien niet voor het oprapen, maar het gesprek met zorgverzekeraars, gemeenten en fondsen over structurele bekostiging is wél noodzakelijk. Zeker nu bewezen is dat Welzijn op Recept zorgvraag kan verminderen én kwaliteit van leven verhoogt.

4. Maak gebruik van monitoring, data en gedeelde leerprocessen

Wat werkt waar en waarom? Om die vragen te beantwoorden is het cruciaal om afspraken te maken over monitoring. In Groningen gebeurt dat via verwijzingen in ZorgDomein, waardoor eenduidige data ontstaat. Daarnaast organiseren welzijnsorganisaties en huisartsenteams leerbijeenkomsten, waar successen en knelpunten worden besproken. Door transparant te zijn over wat goed gaat – en wat beter kan – groeit het vertrouwen én de effectiviteit van de aanpak. Monitoring is niet alleen verantwoording, maar vooral een leerinstrument.

5. Begin bij het goede gesprek in de huisartsenpraktijk

Welzijn op Recept is niet simpelweg een nieuwe verwijzing. Het begint bij een andere manier van kijken en luisteren. Via het programma Meer Tijd voor de Patiënt krijgen huisartsen letterlijk meer ruimte voor het gesprek met de patiënt. Welzijn op Recept is een van de interventies onder dit programma. Daarin is aandacht voor wat mensen bezighoudt, wat hun zorgen zijn, en waar hun kracht ligt. Op basis daarvan kan een passende verwijzing naar een welzijnscoach volgen. Het goede gesprek is de basis. Dat vraagt om betrokkenheid, training en tijd. Maar het levert ook veel op: voor de patiënt én voor de huisarts, die zo meer kan betekenen voor de patiënten. Meer weten over hoe de samenwerking in de praktijk eruit ziet? Kijk dan eens naar de onderstaande film!