16De energietransitie is pas duurzaam als iedereen mee kan
De energietransitie is pas duurzaam als iedereen mee kan
De energietransitie is in volle gang. We maken de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen – een noodzakelijke ontwikkeling voor het klimaat. Maar deze verandering raakt niet alleen techniek en infrastructuur; ze heeft ook grote sociale gevolgen. Stijgende energiekosten, onzekerheid over isolatiemaatregelen of warmtepompen, complexe subsidieregelingen en zorgen over wonen en welzijn maken de energietransitie voor veel mensen tot een uitdaging.
Een duurzame samenleving is alleen mogelijk als iedereen kan meedoen. En juist daar speelt sociaal werk een onmisbare rol.
Niet iedereen start vanaf dezelfde plek
De energietransitie vraagt inzet van iedereen, maar de mogelijkheden om bij te dragen zijn ongelijk verdeeld. Veel mensen wonen in slecht geïsoleerde huizen, missen informatie of het netwerk om stappen te zetten, of hebben simpelweg de financiële ruimte niet. Juist deze groepen lopen het risico buiten de boot te vallen.
“Sociaal werkers zijn elke dag aanwezig in wijken en buurten. We kennen de mensen die daar wonen en weten ook achter welke deuren het moeilijk is. Daardoor bereiken sociaal werkers mensen die anders buiten beeld blijven – een waardevolle kracht in een proces dat vraagt om draagvlak, vertrouwen en inclusie.”
De kracht van sociaal werk in de praktijk
Binnen de Tintengroep zijn diverse initiatieven waarin sociaal werk, duurzaamheid en samenwerking hand in hand gaan. Zo werken sociaal werkers samen met gemeenten, woningcorporaties en energiecoaches om bewoners voor te bereiden op aardgasvrij wonen. Ook op kleinere schaal ontstaan initiatieven: buurtmoestuinen, duurzame wijkprojecten met jongeren en ontmoetingsplekken waar thema’s als voeding, energie en leefomgeving samenkomen.
Een treffend voorbeeld is de samenwerking met Stichting Werk op Maat in de FiXbrigade in de gemeente Het Hogeland. Hier voeren ‘fixers’ – vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt – eenvoudige energiebesparende maatregelen uit, zoals het aanbrengen van tochtstrips en radiatorfolie. In huizen die wachten op versterking of sloop vanwege aardbevingsschade maken zij een tastbaar verschil: minder tocht, meer comfort, lagere energiekosten. En bovenal: contact en vertrouwen.
Om de rol van sociaal werk in de energietransitie verder te versterken, voerde de Tintengroep praktijkgericht onderzoek uit. De resultaten zijn gebundeld in het rapport Een inclusieve energietransitie, waarin drie kerntaken van sociaal werk worden benoemd:
Toegang vergroten – zorgen dat iedereen de weg vindt naar hulp, subsidies en energiebesparende maatregelen.
Verbinding leggen – bruggen bouwen tussen bewoners, gemeenten, woningcorporaties en technische experts.
Mensen versterken – niet alleen informeren, maar ook motiveren en ondersteunen bij gedragsverandering.
Samen met lokale welzijnsorganisaties en kennispartners zoals het lectoraat Duurzaam Gedrag van de Hanzehogeschool zijn in Drenthe en Groningen pilots gestart. Door samen te leren en te experimenteren ontstaan aanpakken die werken – en kunnen worden opgeschaald.
Duurzaamheid gaat niet alleen over techniek of geld, maar vooral over gedrag, gevoel en leefwereld. Veel mensen willen wél verduurzamen, maar hebben vragen en zorgen. Zoals: “Isolatie? Dan moet ik mensen in huis laten…” Hier komt sociaal werk in beeld. Door echt te luisteren en aan te sluiten bij wat mensen belangrijk vinden, maken sociaal werkers het verschil. “Bewoners in wijken met een lage sociaaleconomische status zijn vaak veel geïnteresseerder in duurzaamheid dan wordt gedacht. Ze begrijpen heel goed dat we samen die beweging moeten maken" benadrukt Marcel.
Samen doen, samen sterk
De energietransitie is geen sprint, maar een marathon. En zoals bij elke grote verandering is sociale samenhang essentieel. Sociaal werk verbindt, versterkt en zorgt dat niemand wordt buitengesloten. Of het nu gaat om het aanpakken van energiearmoede, het stimuleren van bewonersinitiatieven of het vergroten van zeggenschap over de eigen woonomgeving: sociaal werkers maken abstracte plannen menselijk en zorgen dat verandering wordt gedragen.
Duurzaamheid is ook een sociaal vraagstuk. Alleen als we samenwerken, kunnen we iedereen meenemen in de transitie naar een eerlijke en leefbare toekomst.
